Stel dat je iemand gewoon de kans geeft

Lang geleden solliciteerde ik bij een overheidsorganisatie op een functie waarvoor ik eigenlijk niet de juiste papieren had. Sterker nog: ik had niet eens precies door wat de functie inhield. Op basis van mijn cv was er waarschijnlijk genoeg reden geweest om mij gewoon niet uit te nodigen. Maar dat gebeurde niet.

Ik kreeg een capaciteitentest en daarna vooral iets wat achteraf veel belangrijker bleek: het voordeel van de twijfel. Er werd niet alleen gekeken naar wat ik al had gedaan of waarvoor ik ooit was opgeleid, maar ook naar wat ik misschien zou kunnen leren. Ik kreeg de kans, en ontdekte dat ik me met mijn denkvermogen, ervaring en nieuwsgierigheid een vakgebied behoorlijk snel eigen kon maken waarvoor ik oorspronkelijk helemaal niet was opgeleid.

Dat ene besluit heeft achteraf een behoorlijk grote invloed gehad op de carrière die daarna mogelijk werd. Niet omdat iemand op dat moment kon voorspellen hoe het zou aflopen, maar juist omdat iemand bereid was dat even níét te weten.

Daar moet ik regelmatig aan denken wanneer organisaties zeggen dat ze moeilijk mensen kunnen vinden. De arbeidsmarkt is krap, vacatures blijven lang open, voor sommige functies zijn nauwelijks mensen te vinden. Tegelijkertijd begint de eerste selectie nog opvallend vaak met een afgeronde hbo- of mbo-opleiding, een specifieke studierichting of een exact aantal jaren relevante werkervaring.

Dat is begrijpelijk. Een diploma is tastbaar, werkervaring is aantoonbaar. Het maakt selecteren overzichtelijker en geeft een gevoel van zekerheid. Maar ik vraag me af hoeveel talent we daarmee al kwijtraken voordat iemand überhaupt de kans heeft gekregen om ons te verrassen.

Natuurlijk zijn er beroepen waarvoor opleiding, vakkennis, registratie of aantoonbare ervaring noodzakelijk is. Ik zou persoonlijk ook liever niet geopereerd worden door iemand die vooral heel nieuwsgierig is en snel leert. Maar voor heel veel andere rollen is de grens minder hard dan we hem soms maken.

Misschien zouden we daar wat vaker kunnen kijken naar denkvermogen, leervermogen, drive, nieuwsgierigheid en het vermogen om kritisch naar jezelf te kijken: naar iemand die nog niet alles kan, maar wel laat zien dat hij of zij ontzettend veel kan leren. Het interessante aan potentieel is namelijk dat het zich slecht laat bewijzen voordat iemand de kans krijgt het te laten zien.

Misschien is de vraag daarom niet alleen: “Voldoet deze persoon aan het profiel?” Maar ook: “Wat zou er kunnen gebeuren als we deze persoon het vertrouwen vooraf geven?” Ik weet in ieder geval wat er in één geval gebeurde.