Het gedrag dat je tolereert, is de standaard die je werkelijk stelt

Organisaties zijn dol op gewenst gedrag. Eigenaarschap. Openheid. Samenwerking. Aanspreekbaarheid. Vertrouwen. Het staat in leiderschapsprofielen, cultuurprogramma’s en teamafspraken, soms zelfs levensgroot op een muur.

En dan komt dinsdagmiddag. Iemand komt voor de zoveelste keer een afspraak niet na. Een leidinggevende kapt iemand af in een overleg. Een collega klaagt al maanden over anderen, maar spreekt ze zelf niet aan.

Iedereen ziet het, maar niemand zegt iets. “Ja, zo is hij nou eenmaal.” Ik vind dat een interessante zin, want op dat moment gebeurt er waarschijnlijk iets wat veel meer invloed heeft op de cultuur dan wat er op die muur staat. Zonder besluit, zonder notulen en zonder handtekening bepaalt de groep wat blijkbaar normaal is.

Blijkbaar kan dit. Blijkbaar hoort dit erbij. Blijkbaar bedoelden we met aanspreekbaarheid vooral dat ánderen aanspreekbaar moeten zijn. Tolereren is daarmee ook een vorm van organiseren.

Dat betekent niet dat ieder irritant trekje gecorrigeerd moet worden. Mensen zijn mensen. We verschillen van elkaar, maken fouten en hebben slechte dagen. Een organisatie waarin iedereen elkaar voortdurend op iedere afwijking corrigeert lijkt me eerlijk gezegd ook behoorlijk vermoeiend.

De interessantere vraag is daarom niet welk gedrag we vervelend vinden, maar welk gedrag maakt dat wat we samen zeggen te willen onmogelijk? Als je eigenaarschap wilt, maar mensen afstraft zodra ze zelf een besluit nemen, hoef je waarschijnlijk geen eigenaarschapsprogramma te starten. Als psychologische veiligheid belangrijk is, maar de machtigste persoon in de ruimte structureel wegkomt met gedrag waar niemand iets van durft te zeggen, heb je ook al behoorlijk veel informatie. En als je betere samenwerking wilt, maar accepteert dat mensen vooral óver elkaar praten zodra het spannend wordt, zit de eerste interventie misschien niet in een teamsessie.

Misschien zit cultuur daarom minder in wat we afspreken dan in wat er gebeurt wanneer iemand die afspraak breekt. Het gedrag dat je tolereert, is de standaard die je werkelijk stelt.